By Rosalini 
UPI ପେମେଣ୍ଟକୁ ନେଇ ଏବେ ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ଅକ୍ଟୋବର ୨ରେ କିଛି ବ୍ୟବସାୟୀ ସଂଗଠନ ‘No UPI Day’ ପ୍ରତିବାଦ ଡାକରା ଦେଇଛନ୍ତି। ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଡିସକାଉଣ୍ଟ ରେଟ୍ ବା MDR ଲାଗୁ କରିବାକୁ ନେଇ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଛନ୍ତି। କେତେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ପ୍ରତିବାଦ ସ୍ୱରୂପ ନିଜ ଦୋକାନର UPI QR କୋଡ୍କୁ କଳା କପଡ଼ାରେ ଢାଙ୍କି ଦେଇଛନ୍ତି।
ତେବେ ଏଠାରେ ଏକ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ—ଅକ୍ଟୋବର ୨ରେ UPI ସେବା ବନ୍ଦ ହେଉନାହିଁ। ‘No UPI Day’ ହେଉଛି କିଛି ବ୍ୟବସାୟୀ ସଂଗଠନର ପ୍ରତିବାଦ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ। UPI ସିଷ୍ଟମ୍ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଚାଲୁ ରହିବ।
UPI ମାଧ୍ୟମରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଭାରତରେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଆସିଛି। ଏବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟର ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ରେ MDR ଲାଗୁ ହେବାକୁ ଥିବାରୁ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ଏକ ଅଂଶ ଏହାକୁ ନେଇ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସାୟୀ ସଂଗଠନ ଯୁକ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ, ଅତିରିକ୍ତ ଚାର୍ଜ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ଚାପ ପଡ଼ିପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ଅକ୍ଟୋବର ୨ରେ UPI ପେମେଣ୍ଟ ନ ନେବା କିମ୍ବା QR କୋଡ୍କୁ ଢାଙ୍କି ପ୍ରତିବାଦ କରିବାକୁ କିଛି ବ୍ୟବସାୟୀ ସଂଗଠନ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି।
ନୂଆ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଅକ୍ଟୋବର ୧୫, ୨୦୨୬ରୁ ₹୨,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଯୋଗ୍ୟ Person-to-Merchant (P2M) UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ରେ ୦.୪% MDR ଲାଗୁ ହେବ। ଏହା ସମସ୍ତ UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ରେ ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ।
ଏହା ସହିତ କିଛି ଶ୍ରେଣୀର ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସେବା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ହାର ଓ କ୍ୟାପ୍ ରହିଛି। ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କିଛି ଛାଡ଼ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।
MDR ନେଇ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ—ଏହି ଚାର୍ଜ କ’ଣ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ?
ବର୍ତ୍ତମାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ MDR ହେଉଛି ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ-ସାଇଡ୍ ଚାର୍ଜ। ସରକାର ଓ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପକ୍ଷରୁ ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଉପରେ ପକାଇବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ। SBI ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ମଧ୍ୟ MDR ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ପାସ୍ ନହେବା ନେଇ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ NPCI ସହଯୋଗ କରିବେ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ତେବେ କିଛି ବ୍ୟବସାୟୀ ଆଶଙ୍କା କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଖର୍ଚ୍ଚ ବ୍ୟବସାୟର ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ। ଏହି କାରଣରୁ MDRକୁ ନେଇ ବ୍ୟବସାୟୀ ମହଲରେ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିଛି।
UPI ଉପରେ MDR ଲାଗୁ କରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ମାମଲା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଛି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୮ରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ MDR ଲାଗୁ କରିବା ଉପରେ ଅନ୍ତରୀଣ ରୋକ ଲଗାଇବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ। ଏହା ଫଳରେ ଅକ୍ଟୋବର ୧୫ରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ରେ MDR ଲାଗୁ ହେବାର ରାସ୍ତା ଖୋଲିଛି।
ଏହି ମାମଲାରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର, RBI ଓ NPCIର ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ କୋର୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଛି।
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ୨୪.୦୭ ବିଲିୟନ୍ ବା ପ୍ରାୟ ୨,୪୦୭ କୋଟି ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ହୋଇଛି। ଅଗଷ୍ଟରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୨୪.୫୧ ବିଲିୟନ୍ ଥିଲା। ଫଳରେ ମାସିକ ଭିତ୍ତିରେ ପ୍ରାୟ ୧.୮% ହ୍ରାସ ହୋଇଛି।
ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ର ମୋଟ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଗଷ୍ଟର ₹୨୯.୮୨ ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ₹୨୯.୩୭ ଲକ୍ଷ କୋଟିକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଏହା ପ୍ରାୟ ୧.୫% ମାସିକ ହ୍ରାସ।
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଭଳି କଥା ହେଉଛି—ସେପ୍ଟେମ୍ବରର ଏହି ହ୍ରାସକୁ MDRର ପ୍ରଭାବ ବୋଲି କହିହେବ ନାହିଁ। କାରଣ ନୂଆ MDR ଅକ୍ଟୋବର ୧୫ରୁ ଲାଗୁ ହେବ। ତେଣୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ତଥ୍ୟ ନୂଆ MDR ଲାଗୁ ହେବା ପୂର୍ବର।
ଅଗଷ୍ଟରେ ୩୧ ଦିନ ଥିବାବେଳେ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ୩୦ ଦିନ ଥିଲା। ଏହି ଗୋଟିଏ ଦିନର ତଫାତ ମାସିକ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ସଂଖ୍ୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି ବୋଲି ବିଶ୍ଳେଷଣରେ କୁହାଯାଇଛି।
ବାସ୍ତବରେ ଦୈନିକ ହାରାହାରି ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଦେଖିଲେ ଚିତ୍ର ଅଲଗା। ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ପ୍ରତିଦିନ ହାରାହାରି ପ୍ରାୟ ୮୦.୨ କୋଟି UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ହୋଇଛି, ଯାହା ଅଗଷ୍ଟର ପ୍ରାୟ ୭୯.୧ କୋଟିରୁ ଅଧିକ।
ଅର୍ଥାତ୍ ମାସିକ ସଂଖ୍ୟା କମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନର UPI ବ୍ୟବହାର କମିନାହିଁ। ବରଂ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଦୈନିକ ହାରାହାରି UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ୮୦ କୋଟି ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଛି।
ମାସିକ ତୁଳନାରେ ୧.୮% ହ୍ରାସ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷକୁ ବର୍ଷ ତଥ୍ୟ UPI ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ିଥିବା ଦର୍ଶାଉଛି।
ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ ତୁଳନାରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ର UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଭଲ୍ୟୁମ୍ ପ୍ରାୟ ୨୩% ବଢ଼ିଛି। ଏହି ସମୟରେ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ର ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୧୮% ବଢ଼ିଛି।
ତେଣୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବରର ମାସିକ ହ୍ରାସକୁ ଆଧାର କରି ଲୋକେ UPI ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ନିଷ୍କର୍ଷ କରିବା ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ।
ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ଅକ୍ଟୋବର ୧୫ ଉପରେ। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ₹୨,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ P2M UPI ପେମେଣ୍ଟରେ MDR ଲାଗୁ ହେବା ପରେ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ବ୍ୟବହାର କିପରି ବଦଳୁଛି ଏବଂ UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ରେ କେତେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ୁଛି, ତାହା ଆଗାମୀ ମାସଗୁଡ଼ିକର ତଥ୍ୟରୁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
ଏପଟେ ବ୍ୟବସାୟୀ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ MDR ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିବାଦ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସରକାର ଓ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା UPI ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ର ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏବେ ଏହି ଦୁଇଟି ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ କିପରି ରହିବ, ତାହା ଉପରେ ନଜର।