By Rosalini 
ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲେ ପ୍ରକୃତିରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ ବର୍ଷା ସହିତ ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରୀସୃପ ଜୀବ ନିଜ ବାସ ସ୍ଥାନରୁ ବାହାରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଅନେକ ସମୟରେ ଘର ଆଖପାଖର ପରିବେଶ ସାପଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ତେବେ କିଛି ସାଧାରଣ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କଲେ ଘରକୁ ସାପମୁକ୍ତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇପାରିବ।
ଘର ଆଖପାଖରେ ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆପଣାଇଲେ ଆପଣ ସାପ ଆଶଙ୍କାକୁ ଦୂରେଇ ପାରିବେ ଏବଂ ଘରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିପାରିବେ।
ଯଦି ଆପଣ ନିଜ ଘର ଓ ବଗିଚାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଭୟଭୀତ ହେବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। କେବଳ କିଛି ସାଧାରଣ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କଲେ ଆପଣ ନିଜ ଘରକୁ ସାପମୁକ୍ତ ଓ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିପାରିବେ।
ସାପମାନେ ଲୁଚି ରହିବା ପାଇଁ ଅନ୍ଧାର ଓ ଘଞ୍ଚ ଜାଗାକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ବଗିଚାର ଘାସକୁ ନିୟମିତ କାଟନ୍ତୁ ଏବଂ କାଠ, ପଥର କିମ୍ବା ଅଳିଆ-ଆବର୍ଜନା ଜମା ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସାପମାନେ ସାଧାରଣତଃ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ନିଜର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ସହଜରେ ଲୁଚି ରହିପାରନ୍ତି।
ସାପମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପତଳା ଫାଟ କିମ୍ବା ଛିଦ୍ର ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଘର ଭିତରକୁ ପଶିପାରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଘରର କବାଟ, ଝରକା ତଳର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଫାଟଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ଘରର ବାହାର ଅଂଶରେ ଜାଲି ଲଗାଇବା କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଫାଟ ଓ ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ସିଲ୍ କରିଦେଲେ ସାପମାନଙ୍କ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ମୂଷା ସାପମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଖାଦ୍ୟ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଘର କିମ୍ବା ବଗିଚାରେ ମୂଷାଙ୍କ ଉପଦ୍ରବ ରହିଛି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ସାପ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିପାରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଘରେ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଖୋଲାରେ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପରିଷ୍କାର ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୂଷା ବଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୂଷାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ହେଉଛି ସାପମାନଙ୍କୁ ଘରଠାରୁ ଦୂରେ ରଖିବାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉପାୟ।
ଡ୍ରେନେଜ୍ ପାଇପ୍ ଏବଂ ଘରର ତଳ ଅଂଶରେ ଥିବା ଆର୍ଦ୍ରତା ସାପମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ପାଣି ଜମି ରହିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଡ୍ରେନେଜ୍ କିମ୍ବା ପାଇପ୍ର ଆଉଟଲେଟ୍ରେ ଜାଲି (ମେଶ୍) ଲଗାଇବା ଏକ ଭଲ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ବିକଳ୍ପ, ଯାହା ସାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରୀସୃପ ଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ଆଶଙ୍କାକୁ କମାଇଥାଏ।
ରାତିରେ ଘର ବାହାରକୁ ଯିବାବେଳେ ସବୁବେଳେ ଟର୍ଚ୍ଚ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଘଞ୍ଚ ଝାଡ଼ି କିମ୍ବା ବୁଦା ପାଖକୁ ଯିବାରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ। ଯଦି କେବେ ଘର ଭିତରେ ସାପ ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସାପକୁ ଡରାଇବା କିମ୍ବା ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହାଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଦୂରତା ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ, ତା’ ଉପରେ ନଜର ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ସ୍ନେକ୍ ରେସ୍କ୍ୟୁ ଟିମ୍ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ବନ ବିଭାଗକୁ ସୂଚନା ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଏବଂ ସାପ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ପଦକ୍ଷେପ।