By Rosalini 
ବିଲେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ଖସିବା ସମୟରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ମୋଡ଼ି ଗୋଡ଼ ତଳକୁ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷମତା ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ଆଗ୍ରହର ବିଷୟ ହୋଇଆସିଛି। ଏବେ ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ କୌଶଳ ସହ ଟେସ୍ଲାର ନୂଆ ରୋଡ୍ଷ୍ଟର୍ କାର୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। SpaceX ସହ ଜଡ଼ିତ ରକେଟ୍ ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି କାର୍ଟିକୁ ଆକାଶରେ ଉଠାଇବା ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରାଇବାର ଧାରଣା ଆଲୋଚନାକୁ ଆସିଛି।
କିନ୍ତୁ ବିଲେଇ କିପରି ଆକାଶରେ ନିଜକୁ ସିଧା କରେ? ଆଉ ରକେଟ୍ ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ ଥିବା ଏକ କାର୍ ପାଇଁ ଏହା କେତେ ସମ୍ଭବ? ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ସନ୍ତୁଳନ ଓ ନ୍ୟୁଟନଙ୍କ ଗତି ନିୟମ ସହ ଜଡ଼ିତ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ।
ବିଲେଇର ଏହି ସ୍ୱାଭାବିକ କ୍ଷମତାକୁ ବିଜ୍ଞାନ ଭାଷାରେ ‘ରାଇଟିଂ ରିଫ୍ଲେକ୍ସ’ (Righting Reflex) କୁହାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବିଲେଇ ଖସିବା ସମୟରେ ନିଜ ଶରୀରର ଅବସ୍ଥାକୁ ଶୀଘ୍ର ବଦଳାଇ ଗୋଡ଼ ତଳକୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ବିଲେଇର ମେରୁଦଣ୍ଡ ନମନୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଶରୀରର ଆଗ ଓ ପଛ ଭାଗକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ମୋଡ଼ିପାରେ। ଏହି ଗତି ଓ ଶରୀରର ଭାଗଗୁଡ଼ିକର ସନ୍ତୁଳିତ ଚଳନ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଲେଇ ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ବଦଳାଇ ଗୋଡ଼ ତଳକୁ ରଖିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୁଏ।
୧୮୯୪ ମସିହାରେ ଫରାସୀ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏତିଏନ୍-ଜୁଲ୍ ମାରେ ଖସୁଥିବା ବିଲେଇର ଗତିକୁ ଫଟୋଗ୍ରାଫି ମାଧ୍ୟମରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ ବିଲେଇର ଏହି କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ଅନେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ହୋଇଛି।
ତଥାପି, ବିଲେଇ ଯେକୌଣସି ଉଚ୍ଚତାରୁ ଖସିଲେ ବିନା ଆଘାତରେ ବଞ୍ଚିଯିବ ବୋଲି ଭାବିବା ଭୁଲ୍। ଏହାର ଏହି କ୍ଷମତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ପଡ଼ିଲେ ଗୁରୁତର ଆଘାତ ଲାଗିପାରେ।
ବିଲେଇ ନିଜ ଶରୀରର ଗତି ଓ ନମନୀୟତାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବେଳେ କାର୍କୁ ଆକାଶରେ ଘୂରାଇବା ପାଇଁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ। ଟେସ୍ଲାର ରୋଡ୍ଷ୍ଟର୍ରେ SpaceX ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହ ଜଡ଼ିତ ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଧାରଣା ପୂର୍ବରୁ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଛି।
ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ରୁ ଚାପଯୁକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍ ବାହାରିଲେ ଏହାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ବଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏକ ଯାନର ଗତି ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିହେବ। ଯଦି ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଦିଗରେ ଓ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଚାଳନା କରାଯାଏ, ତେବେ ଯାନର ଅବସ୍ଥା ବଦଳାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିପାରେ।
କିନ୍ତୁ ଏକ କାର୍କୁ ଆକାଶରେ ଉଠାଇବା, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ଘୂରାଇବା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଅବତରଣ କରାଇବା ଏକ ଜଟିଳ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ। ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ ଲଗାଇବାର ଧାରଣା ଓ ବାସ୍ତବରେ ଏପରି କାର୍ର ସଫଳ ଉଡ଼ାଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ କଥା। ଏହିପରି କାର୍ର ଉଡ଼ାଣ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଘୂରି ପୁଣି ସିଧା ହେବାର କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ କୌଣସି ନୂଆ ଦାବିକୁ ଅଧିକାରିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ବା ପ୍ରମାଣିତ ସୂଚନା ଆଧାରରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବିଲେଇର ଶରୀର ମୋଡ଼ିବା ହେଉ କି ରକେଟ୍ ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ରେ ଯାନର ଗତି ବଦଳାଇବା, ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ନ୍ୟୁଟନଙ୍କ ତୃତୀୟ ଗତି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ସମାନ ଓ ବିପରୀତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ରହିଥାଏ। ରକେଟ୍ ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ରୁ ଗ୍ୟାସ୍ ବାହାରିବା ସମୟରେ ଏହି ନିୟମ କାମ କରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବିଲେଇ ନିଜ ଶରୀରର ଭିନ୍ନ ଭାଗକୁ ଚଳାଇ ନିଜର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅବସ୍ଥା ବଦଳାଏ।
ଦୁଇଟି ପ୍ରଣାଳୀ ଏକାଭଳି ନୁହେଁ। ବିଲେଇର ଶରୀରର ଗଠନ ଓ ଗତି ତାକୁ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ସଜାଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ରକେଟ୍ ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ରେ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ବଳ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସଠିକ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଆବଶ୍ୟକ।
ପ୍ରକୃତିର ଏକ ସାଧାରଣ ଦୃଶ୍ୟ କିପରି ଜଟିଳ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଆଧୁନିକ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂର ଧାରଣାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇପାରେ, ବିଲେଇର ରାଇଟିଂ ରିଫ୍ଲେକ୍ସ ଓ ଥ୍ରଷ୍ଟର୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ତୁଳନା ତାହାର ଏକ ରୋଚକ ଉଦାହରଣ।