ନଭେମ୍ବର ୮ ନା ୯? ଦୀପାବଳି ପାଳନକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ମହାଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ପୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ କାଳୀପୂଜାର ତାରିଖକୁ ନେଇ ବି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା!

ପୁଣି ଥରେ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନର ତାରିଖକୁ ନେଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଓଡ଼ିଶାବାସୀ। ଆଲୋକର ପର୍ବ ଦୀପାବଳି କେଉଁ ଦିନ ପାଳନ ହେବ? ନଭେମ୍ବର ୮ ନା ୯ ତାରିଖ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ନେଇ ଏବେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ ମହଲରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି। କେବଳ ଦୀପାବଳି ନୁହେଁ, ପୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ୟାମାକାଳୀ ପୂଜାର ତାରିଖକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା। ତେଣୁ ଚଳିତ ବର୍ଷ ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଲୋକର ପର୍ବ କେଉଁ ଦିନ ପାଳନ ହେବ, ତାହାକୁ ନେଇ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୀପାବଳି ପାଳନର ତାରିଖକୁ ନେଇ ଏଥର ଦୁଇଟି ମତ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। କେତେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖକୁ ଦୀପାବଳି ପାଳନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି କହୁଥିବା ବେଳେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ନୀତିକାନ୍ତିକୁ ନେଇ ନଭେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନଜର ରହିଛି।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ଓ ନୀତିକାନ୍ତି ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବାରୁ ଏଥର ମଧ୍ୟ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି। ନଭେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସାଗର ବିଜେ ନୀତି ରହିଥିବା କୁହାଯାଉଛି। ଅନ୍ୟପଟେ ତିଥି ଓ ରାତ୍ରିକାଳୀନ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ଆଧାର କରି କିଛି ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ କରୁଛନ୍ତି।

ପାଞ୍ଜି ଗଣନା ଅନୁସାରେ, ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖ ରବିବାର ଦିନ ୧୧ଟା ୨୮ ମିନିଟ୍‌ରୁ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି ଆରମ୍ଭ ହେବ। ଏହି ତିଥି ନଭେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ ସୋମବାର ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପ୍ରାୟ ୧୨ଟା ୩୨ ମିନିଟ୍‌ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।

ଅର୍ଥାତ୍ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି ଦୁଇଟି ତାରିଖରେ ରହୁଥିବାରୁ କେଉଁ ଦିନ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯିବ, ତାହାକୁ ନେଇ ମତଭେଦ ଦେଖାଦେଇଛି। ତିଥି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ହେବାର ସମୟ ସହିତ ରାତ୍ରିକାଳୀନ ପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆଧାର କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଦିଆଯାଉଛି।

କିଛି ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦଙ୍କ ମତରେ, ଦୀପଦାନ, ପୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ୟାମାକାଳୀ ପୂଜା ରାତ୍ରିକାଳୀନ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହ ଜଡ଼ିତ। ତେଣୁ ଯେଉଁ ରାତିରେ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି ରହିବ, ସେହି ରାତିରେ ଏହି ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ସେମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି।

ସେମାନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ନଭେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ ରାତିରେ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥି ନଥିବାରୁ ସେହି ରାତିରେ ଦୀପାବଳି ପାଳନ କରିବା ତିଥି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉଚିତ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖକୁ ପର୍ବ ପାଳନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମତ ରଖୁଛନ୍ତି।

ଦୀପାବଳି ସହିତ ପୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ୟାମାକାଳୀ ପୂଜାର ତାରିଖକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ରହିଛି। ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାରେ ପୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଏକ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦୀପଦାନ କରିବା ପରମ୍ପରା ଏହି ଦିନ ସହ ଜଡ଼ିତ। ସେହିପରି ଶ୍ୟାମାକାଳୀ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ।

ତେଣୁ ଏହି ତିନୋଟି ପର୍ବ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ତାରିଖକୁ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିବା ଜରୁରୀ ବୋଲି ଲୋକେ ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି।

ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ତାରିଖକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ପ୍ରଥମ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ମହାଷ୍ଟମୀ, ଦଶହରା ଓ କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭଳି ପର୍ବର ତାରିଖକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲା।

ବିଭିନ୍ନ ପାଞ୍ଜିରେ ଗୋଟିଏ ପର୍ବ ପାଳନ ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ତାରିଖ ଉଲ୍ଲେଖ ହେବା ଫଳରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଘରେ ପୂଜାପାଠ କରିବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ୍ଦିର ଓ ସାମୂହିକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଳନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ତାରିଖକୁ ନେଇ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଦେଖାଦେଉଛି।

ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ଘରେ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ବ୍ରତ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଳନ ପାଇଁ ପାଞ୍ଜିକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ପୂଜାର ସମୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଲୋକେ ପାଞ୍ଜି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ପର୍ବ ପାଳନ ପାଇଁ ଏକାଧିକ ତାରିଖ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବା ପରେ ପାଞ୍ଜିର ଗଣନା ଓ ତାହାର ବିଶ୍ୱସନୀୟତାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି। ଲୋକଙ୍କ ମତରେ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀର ତାରିଖକୁ ନେଇ ଏଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗ୍ରହଣୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ନୀତିକାନ୍ତି ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ରହିଛି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ କେଉଁ ଦିନ ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନୀତି ପାଳନ ହେବ, ତାହାକୁ ଆଧାର କରି ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୀପାବଳି ପାଳନର ତାରିଖ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ ବୋଲି ଅନେକେ ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।

ତେବେ ନଭେମ୍ବର ୮ ନା ୯, କେଉଁ ଦିନ ଜଳିବ ଦୀପ? କେଉଁ ଦିନ ପାଳନ ହେବ ପୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ୟାମାକାଳୀ ପୂଜା? ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଅନ୍ତ କେବେ ହେବ, ଏବେ ତାହା ଉପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର।